Viền vợt là bộ phận hỏng nhiều nhất và cũng là bộ phận bị hiểu nhầm nhiều nhất. Có người thấy hở một đoạn 2 cm đã mang đi thay cả dải; có người để viền bong hẳn nửa vòng vẫn đánh tiếp, tới lúc mang tới thì mép mặt vợt đã ngấm nước và tách khỏi lõi — lúc đó không còn là chuyện dán viền nữa.
Bài này nói rõ ba việc: viền làm nhiệm vụ gì, khi nào dán lại là đủ và khi nào phải thay cả dải, và cái mốc nào là mốc phải mang đi ngay chứ không đánh cố.
Viền vợt để làm gì
Viền (edge guard) là dải nhựa mềm ôm quanh mép tấm mặt, dán bằng keo, đôi khi có thêm băng dính hai mặt bên dưới. Nó không tham gia vào việc đánh bóng — bỏ viền đi cây vợt vẫn đánh được, chỉ là không được bao lâu.
Nhiệm vụ của nó là chịu thay cho mép vợt. Mép tấm mặt là chỗ yếu nhất của cả cây: đó là nơi lớp carbon trên, lõi tổ ong và lớp carbon dưới lộ đầu ra ngoài, cũng là nơi keo mỏng nhất. Mỗi lần vợt quệt sân khi đỡ bóng thấp, hoặc va vào vợt bạn đôi khi đánh đôi, cú va đó lẽ ra vào thẳng mép. Có viền thì nó vào viền.
Ba mức hỏng của viền
Mức 1 — hở keo, viền còn nguyên hình
Viền vẫn liền dải, chỉ là một đoạn không còn dính vào mép nữa, lấy móng tay cạy lên được. Đây là ca dễ nhất và cũng là ca nên xử lý sớm nhất, vì chi phí gần như chỉ là công.
Việc phải làm không chỉ là bơm keo mới vào. Keo cũ đã lão hoá nằm trong khe sẽ ngăn keo mới bám, nên phải bóc đoạn viền đó ra, làm sạch cả mặt keo cũ trên viền lẫn trên mép vợt, rồi mới dán. Chỗ khách tự làm ở nhà hay hỏng là bỏ qua bước làm sạch: dán thì dính đấy, đánh vài buổi lại bong đúng đoạn cũ.
Mức 2 — viền rách, mất đoạn, hoặc chai cứng
Viền nhựa dùng lâu sẽ mất độ dẻo. Dấu hiệu: bóp vào không thấy đàn hồi, uốn thì nứt trắng chứ không cong theo. Viền đã chai thì dán lại vô nghĩa — nó không còn hấp thụ được cú va nào nữa, chỉ còn là một dải trang trí. Ca này phải thay nguyên dải.
Thay viền mất nhiều công hơn dán, và có một chi tiết quyết định chất lượng: dải viền mới phải vừa đúng bề dày tấm mặt. Tấm mặt pickleball phổ biến dày 13 đến 16 mm. Lắp dải viền dành cho vợt 13 mm lên cây vợt 16 mm thì viền căng, bám không đều và bong lại rất nhanh. Ngược lại thì viền rộng, kênh ra và trở thành chỗ vướng bóng.
Mức 3 — viền bong kéo theo hở mép mặt vợt
Đây là mốc phải mang đi ngay. Bóc viền ra mà thấy mép tấm mặt đã tách khỏi lõi — hiện ra thành một khe tối chạy dọc mép — thì ca này không còn tên là dán viền. Nó là tách lớp, và dán viền đè lên chỉ giấu vấn đề đi chứ không giải quyết.
Vì sao đánh cố với viền bong lại tốn hơn
Viền bong là một cái cửa mở. Ba thứ đi qua cửa đó:
- Nước. Sân ngoài trời ẩm, mồ hôi, mưa nhỏ. Nước vào khe mép thì keo giữa lớp mặt và lõi mềm dần. Ở Hà Nội mùa nồm việc này nhanh hơn hẳn.
- Bụi và cát sân. Hạt cát lọt vào khe, mỗi cú đánh lại nghiến thêm một chút, khe rộng dần ra từ trong.
- Lực va thẳng vào mép. Không còn viền đỡ, cú quệt sân tiếp theo đập thẳng vào chỗ ba lớp lộ đầu.
Vì vậy khoảng cách giữa "dán lại một đoạn viền" và "tách lớp phải bơm keo ép lại" đôi khi chỉ là vài buổi tập. Còn khoảng cách giữa "tách lớp mép" và "tách lớp đã ăn vào giữa mặt" — tức ca không sửa được nữa — cũng không dài hơn là bao.
Dán viền có làm vợt nặng lên không
Có, và đây là chỗ đáng để ý hơn người ta tưởng. Keo cộng dải viền mới cộng băng dính hai mặt đều có khối lượng, mà toàn bộ khối lượng đó nằm ở mép ngoài — chỗ xa tay cầm nhất.
Khối lượng thêm ở đầu vợt tác động lên cảm giác cầm mạnh hơn nhiều so với cùng chừng ấy gram thêm ở cán, vì nó tính theo bình phương khoảng cách tới điểm xoay. Ba gram ở mép ngoài đổi cảm giác cây vợt rõ rệt; ba gram ở cán thì gần như không.
Nên trạm cân vợt trước khi làm và cân lại sau khi làm, ghi cả hai số lên phiếu. Ngưỡng là 15 gram: vượt mức đó nghĩa là em đã đổi cây vợt của anh/chị thành một cây khác, và em không lấy tiền công.
Tự kiểm tra viền trong một phút
- Đưa ngón tay cái chạy hết một vòng theo viền, ấn nhẹ. Chỗ nào lún xuống hoặc kêu tách là chỗ đã hở keo.
- Bóp thử dải viền ở vài điểm. Còn đàn hồi thì dán lại được; cứng đơ hoặc nứt trắng thì phải thay dải.
- Soi ngược sáng dọc mép ở chỗ viền đã bong. Có vệt tối mảnh trong lòng mép là đã tách lớp, không còn là ca dán viền.
Vài câu hay được hỏi
Tự mua keo 502 dán được không?
Dán thì dính, nhưng keo cứng giòn như 502 sai bản chất việc này. Viền cần một lớp keo dẻo để hấp thụ va đập; keo giòn sẽ vỡ vụn ngay cú quệt sân đầu tiên, và mảnh keo cứng còn kẹt lại trong khe khiến lần dán sau khó bám. Tệ hơn, keo tràn vào khe mép và cứng lại ở đó thì lần sau muốn xử lý tách lớp cũng khó.
Thay viền có ảnh hưởng bảo hành hãng không?
Phần lớn hãng coi viền là bộ phận hao mòn và không bảo hành nó, nhưng can thiệp vào vợt nói chung thì có hãng coi là mất bảo hành phần còn lại. Nếu cây vợt còn trong hạn bảo hành hãng và hư hại nằm ngoài viền, nên liên hệ hãng trước đã.
Bao lâu thì viền cần thay một lần?
Không có con số chung, vì nó phụ thuộc vào việc anh/chị đỡ bóng thấp nhiều hay ít và mặt sân nhám tới đâu. Cứ lấy độ dẻo làm mốc: viền còn bóp thấy mềm thì còn làm việc được, dù trông đã xước.
Vợt của em bong viền, gửi ảnh thế nào cho đủ?
Ba ảnh: một ảnh chụp cả cây để thấy vị trí, một ảnh cận đoạn bong, và một ảnh chụp nghiêng dọc theo mép ở chỗ bong — ảnh thứ ba mới là ảnh cho biết mép có tách lớp hay không, và cũng là ảnh khách hay quên.