Có một kiểu hỏng mà đôi giày không cần được đi vẫn mắc: cất trong tủ, lấy ra thấy còn mới tinh, đi được nửa buổi thì đế vụn ra như bánh quy.
Đó là thuỷ phân PU, và khí hậu Việt Nam là môi trường lý tưởng cho nó.
Chuyện gì xảy ra bên trong
Một số đế giữa làm bằng bọt PU — polyurethane. PU bền cơ học, đàn hồi tốt, nhưng nó phản ứng với hơi nước trong không khí, và phản ứng đó cắt dần các liên kết trong khối bọt.
Ba điều đáng nhớ:
- Nó chạy theo thời gian và độ ẩm, không theo số km đã đi.
- Nóng ẩm làm nhanh hơn hẳn. Miền Bắc mùa nồm và miền Nam mùa mưa đều là điều kiện tốt cho nó.
- Cất kín lâu ngày là nhanh nhất: hộp đóng kín, tủ không thông gió, túi ni lông buộc chặt.
Nên đôi giày "mới cứng" để dành ba năm không phải là đôi giày mới ba năm tuổi. Nó là đôi giày đã già ba năm mà chưa từng được đi.
Ba phép thử trước khi xỏ chân vào
- Cạo nhẹ mép đế bằng móng tay. Ra bột là đã thuỷ phân. Đây là phép nhanh nhất và chắc nhất.
- Ấn mạnh vào đế giữa rồi thả. Lún rồi bật lại ngay là còn tốt. Để lại vết lõm không bật lại là hỏng.
- Soi mặt đế. Vết rạn chân chim li ti khắp bề mặt là dấu hiệu đi kèm quen thuộc.
Dính một trong ba thì đừng mang ra sân. Đế vụn giữa buổi không chỉ là mất đôi giày — nó là mất thăng bằng đúng lúc đang trượt ngang.
Vì sao không dán lại được
Câu hỏi hợp lý: bong thì dán, sao lại không?
Vì keo không bám được vào bột. Dán là dán hai bề mặt liền khối vào nhau; ở đây một bên đã tơi ra, không còn bề mặt nào để bám. Có dán cũng chỉ là dính vào lớp bột ngoài cùng, và lớp đó tự nó đã rời khỏi phần bên dưới.
Nên ca này trạm từ chối, và đây là một trong số ít ca mà em từ chối ngay qua ảnh, không cần cầm tận tay.
Phân biệt với ca dán lại được
Không phải đế bong nào cũng là thuỷ phân. Ca bong keo thuần tuý — đế ngoài há mõm ở mũi, tách khỏi đế giữa — là ca lý tưởng để thay đế, miễn là đế giữa còn đàn hồi.
Cách phân biệt nhanh: nhìn vào mặt vừa tách ra. Còn phẳng, còn nguyên khối, cạo không ra bột thì là bong keo. Tơi, ra bột, rạn chân chim thì là thuỷ phân.
Chi tiết ca nào đáng thay đế nằm ở bài thay đế giày pickleball.
Cất giày cho đúng
- Đừng cất trong túi ni lông buộc kín. Hơi ẩm đọng lại bên trong là chỗ tệ nhất cho cả PU lẫn keo.
- Để nơi thoáng, tránh nắng trực tiếp. Nhiệt độ cao làm mềm keo; tia cực tím làm giòn lớp cao su ngoài.
- Giày đá bóng xong đừng nhét ngay vào tủ. Hong khô đã, rồi mới cất.
- Đôi để dành thì thỉnh thoảng lấy ra đi vài buổi. Nghe vô lý nhưng đúng: giày sinh ra để đi, không phải để sưu tầm.
Cách bảo quản đồ theo mùa ẩm nói chung nằm ở bài bảo quản vợt qua mùa nồm — nguyên tắc thông gió là một.
Vài câu hay được hỏi
Làm sao biết đế giữa của em có phải PU không?
Khó biết chắc từ bên ngoài, và nhãn giày ít khi ghi. Dấu hiệu gợi ý: giày đời cũ, giày đi lại hoặc giày bảo hộ, đế đặc và nặng tay hơn bọt EVA thông thường. Nhưng thay vì đoán vật liệu, cứ làm ba phép thử ở trên — chúng nói thẳng tình trạng hiện tại, không cần biết tên vật liệu.
Đôi của em đế giữa là EVA thì có bị không?
EVA không thuỷ phân theo kiểu này, nên cất lâu an toàn hơn nhiều. Đổi lại, EVA xẹp dần theo số buổi đi — đó là kiểu hết tuổi khác, và cũng không phục hồi được.
Đã mủn một chiếc, chiếc kia còn tốt thì sao?
Thì chiếc kia cũng sắp tới lượt. Hai chiếc cùng tuổi, cùng cất một chỗ. Đừng đi tiếp với một chiếc đế cứng và một chiếc đế mềm — chênh lệch đó dội thẳng lên đầu gối.